Nowa ustawa o wyrobach budowlanych – kluczowe zmiany

Projekt nowej ustawy o wyrobach budowlanych (dalej: „NUWB”) został przygotowywany w celu wykonania przepisów unijnego Rozporządzenia 2024/3110[1] (dalej: „CPR”) i ma zastąpić obecnie obowiązującą ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych. Projekt NUWB został opublikowany na stronie RCL i znajduje się w fazie opiniowania. Po jego przyjęciu przez Radę Ministrów trafi do prac w Sejmie.

Większość przepisów CPR zacznie obowiązywać od 8 stycznia 2026 r., choć niektóre z nich weszły w życie już na początku 2025 r. NUWB ma dostosować polskie prawo do CPR i Rozporządzenia 2019/1020 o nadzorze rynku.[2] NUWB ujednolica definicje, wskazuje, że wprowadzenie do obrotu wyrobów zharmonizowanych następuje zgodnie z CPR, oraz wzmacnia nadzór organów publicznych nad rynkami produkcji i obrotu wyrobami budowalnymi.
‍

Materiały budowlane – definicje i wprowadzanie na rynek

Definicje: CPR redefiniuje wyroby budowlane i wprowadza nowe zasady ich klasyfikacji (CPR łączy wyroby w tzw. „rodziny wyrobów” zamiast dawnych grup). CPR wprowadza także pojęcie wyrobu używanego (w uproszczeniu będą to produkty, które zostały już raz wbudowane w obiekt budowlany i nie są odpadami). NUWB w zakresie definicji w większości przenosi te z CPR na grunt prawa krajowego bez zmian.

_{"wyrób budowlany" oznacza uformowany lub bezkształtny element fizyczny, w tym wyrób wydrukowany przestrzennie, lub zestaw, który jest wprowadzony do obrotu, w tym przez dostawę na plac budowy, w celu trwałego wbudowania w obiekt budowlany lub jego część, z wyjątkiem elementów, które muszą najpierw zostać połączone w zestaw lub w inny wyrób budowlany, zanim zostaną w sposób trwały wbudowane w obiekt budowlany.}

Nowe przepisy co do zasady nie zmieniają założeń procedur wprowadzania na rynek wyrobów budowlanych. Zmianie ulega natomiast w części nomenklatura na poziomie unijnym m.in. poprzez wprowadzenie tzw. strefy zharmonizowanej obejmującej wszystkie wyroby podlegające zharmonizowanym specyfikacjom technicznym czy zmianę definicji samych zharmonizowanych specyfikacji technicznych. Poniżej przypominamy najważniejsze elementy procedur (elementy te są tożsame z obecnie obowiązującymi).

Wprowadzanie na rynek – system zharmonizowany (CE):

Wyroby objęte zharmonizowaną specyfikacją techniczną (np. normą zharmonizowaną) lub europejską oceną techniczną (ETA) wymagają oznakowania znakiem CE. Producent przygotowuje deklarację właściwości użytkowych zgodnie normami zharmonizowanymi i oznacza produkt znakiem CE. Umożliwia to swobodny obrót wyrobami budowalnymi na unijnym rynku wewnętrznym – wyrób raz przetestowany zgodnie z normą lub ETA uznawany jest jako dopuszczony do obrotu w całej UE. Zharmonizowane normy i oceny techniczne są opracowywane na poziomie europejskim i publikowane w Dzienniku Urzędowym UE.

Wprowadzanie na rynek – system krajowy (znak budowlany „B”):

Dla wyrobów nieobjętych unijnymi zharmonizowanymi specyfikacjami technicznymi albo ETA, funkcjonuje krajowy system oznakowania znakiem budowlanym „B”. Producent przeprowadza ocenę zgodności według Polskich Norm (lub krajowych ocen technicznych zgodnie z NUWB) i sporządza krajową deklarację właściwości użytkowych wyrobu budowlanego. Na tej podstawie umieszcza znak B na wyrobie. Projekt NUWB podtrzymuje możliwość stosowania znaku B dla takich wyrobów, co pozwala na ich obrót na rynku krajowym.

Podsumowanie procedur:

• CE (system zharmonizowany): zharmonizowana specyfikacja techniczna (lub europejska ocena techniczna) → badania produktu → deklaracja właściwości użytkowych i zgodności → znak CE.
• B (system krajowy): brak zharmonizowanej specyfikacji technicznej albo europejskiej oceny technicznej → Polska Norma wyrobu lub krajowa ocena techniczna → badania produktu → krajowa deklaracja właściwości użytkowych wyrobu budowlanego → znak budowlany B.

Wyroby używane i gospodarka o obiegu zamkniętym

Nowością wprowadzoną w CPR jest możliwość ponownego wykorzystania wyrobów używanych, zdefiniowanych (w uproszczeniu) jako produkty raz wbudowane w obiekt budowlany, które zostały z niego zdemontowane, niebędące jednocześnie odpadami. Oznacza to, że np. materiały z rozbiórki (cegły, drzwi, okna itp.), które nie stały się odpadami, mogą być ponownie wprowadzone na rynek. Wyroby używane mogą być udostępniane po demontażu z zachowaniem wymogu ich oznaczenia znakiem CE (w oznakowaniu tym należy wskazać roku demontażu). Unijne specyfikacje techniczne mają określać, czy dotyczą jedynie wyrobów nowych, czy też będą uwzględniały również wymogi dla wyrobów używanych.

CPR uznaje możliwość wykorzystania wyrobów z odzysku, wspierając w ten sposób zasady gospodarki o obiegu zamkniętym. Recykling i ponowne użycie materiałów budowlanych będą zgodne z prawem, pod warunkiem zapewnienia zgodności ich parametrów z obowiązującymi wymaganiami.

Cyfrowy paszport produktu

CPR wprowadza cyfrowy paszport produktu jako formę udostępniania informacji o danym produkcie. Komisja Europejska jest obowiązana do wydania odpowiednich aktów delegowanych, które wprowadzą spójny system wydawania cyfrowych paszportów produktów.

Producent będzie zobowiązany udostępnić w ramach paszportu pełne informacje o wyrobie, w tym m.in.: deklarację właściwości użytkowych i zgodności, podstawowe dane o produkcie z instrukcją i informacjami o bezpieczeństwie, czy dokumentację techniczną. Paszport będzie połączony z nośnikiem danych (np. kodem QR lub chipem) umieszczonym na produkcie. Dzięki temu kontrola zgodności i śledzenie produktu będą łatwiejsze, a użytkownik otrzyma pełny dostęp do danych o charakterystykach wyrobu.

Organy nadzoru rynku i kontrola wyrobów

Zgodnie z NUWB (regulacja wprowadza rozwiązania podobne do dotychczasowych przepisów) nadzór nad rynkiem wyrobów budowlanych w Polsce będą prowadzili w dalszym ciągu przede wszystkim wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego oraz Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów będzie pełnił funkcję organu monitorującego działanie systemu kontroli wyrobów budowlanych. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego będzie prowadził też pojedynczy punkt kontaktowy ds. wyrobów budowlanych, udzielając informacji o obowiązujących wymogach prawnych.

Procedury kontroli: NUWB wprowadza szereg przepisów dotyczących kontroli jakości wyrobów budowlanych. Przed każdym postępowaniem kontrolnym organ będzie przeprowadzał analizę ryzyka, uwzględniając m.in. możliwe niebezpieczeństwa i niezgodności związane z wyrobem budowlanym czy zarejestrowaną historię występowania niezgodności u danego podmiotu gospodarczego.

Kontrolerzy będą uprawnieni (tak jak dotychczas) do pobierania próbek wyrobów i zlecania badań w laboratoriach. Kontrole obejmują sprawdzanie np. obecności znaku CE/B, zgodności właściwości użytkowych wyrobu z deklarowanymi właściwościami użytkowymi oraz spełniania innych wymagań (np. jakości materiału, odporności). Nieprawidłowości ujawnione w wyniku kontroli mogą skutkować m.in. wstrzymaniem obrotu wyrobem na rynku lub zobowiązaniem do jego wycofania z rynku.

Sankcje i kary administracyjne

Projekt NUWB przewiduje aktualizację stawek kar pieniężnych (m.in. wzrost o 50% względem obecnie obowiązujących). Naruszenia, za które grożą kary, to m.in.: wprowadzenie na rynek produktu bez obowiązkowych oznakowań (brak CE lub B), brak wymaganej deklaracji właściwości użytkowych, podanie niezgodnych z prawdą danych (np. parametrów technicznych), a także udostępnianie wyrobów niezgodnych z normami czy oceną. Kary mogą być nakładane zarówno na producenta, jak i importerów czy dystrybutorów. Oprócz kar pieniężnych, w skrajnych przypadkach grozi wycofanie wyrobu ze sprzedaży czy zakaz wprowadzenia produktu na rynek.

Podsumowanie i wsparcie dla przedsiębiorców

Wprowadzenie NUWB i CPR oznacza konieczność dostosowania procesów biznesowych producentów i dostawców wyrobów budowlanych. Kluczowe obszary zmian to nomenklatura związana ze znakami CE lub B, udział w elektronicznym systemie paszportów produktu, a także przygotowanie na wzmożone kontrole i wyższe kary. Nowe prawo tworzy także ramy ułatwiające handel w UE i realizuje wymogi gospodarki o obiegu zamkniętym.

W czym możemy pomóc:

• Wdrożenie procedur zgodności
• Reprezentowanie podmiotów gospodarczych w postępowaniach przed organami nadzoru rynku, w tym w postępowaniach kontrolnych i administracyjnych dotyczących kar pieniężnych
• Szkolenia pracowników w zakresie nowych wymagań prawnych.

‍

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011 (Dz. U. UE. L. z 2024 r. poz. 3110).

[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniające dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 169, str. 1 z późn. zm.).