Plan REPowerEU - Pakiet rozwiązań Komisji Europejskiej na rzecz przyspieszenia rozwoju inwestycji w odnawialne źródła energii

18 maja 2022 r. Komisja Europejska (KE) opublikowała plan REPowerEU – pakiet planowanych do przyjęcia rozwiązań nakierowanych na szybkie zmniejszenie zależności UE od rosyjskich paliw kopalnych m.in. poprzez przyspieszenie transformacji energetycznej i ułatwienie realizacji inwestycji w zakresie odnawialnych źródeł energii (OZE).

Działania proponowane w ramach REPowerEU zostały podzielone na poniższe obszary:

• oszczędność energii;
• dywersyfikacja dostaw;
• szybkie zastąpienie paliw kopalnych poprzez przyspieszenie transformacji Europy w kierunku czystej energii;
• inteligentne połączenie inwestycji i reform (w tym przyspieszenie wydawania pozwoleń dla projektów OZE).

Poniżej zostały omówione wybrane aspekty planu REPowerEU, ze szczególnym naciskiem na działania dotyczące rozwoju energetyki odnawialnej.

Oszczędność energii

KE uznaje za konieczne obniżenie zużycia energii w Europie, które ma skutkować także spadkiem cen energii. Oszczędności energii mają być uzyskane m.in. poprzez inwestycje w OZE podnoszące efektywność energetyczną i zmianę zachowań konsumentów energii. Ponadto KE zaproponowała zastosowanie obniżonej stawki VAT w odniesieniu do wysokoefektywnych systemów grzewczych i izolacji budynków, a także wystąpiła z inicjatywą prawodawczą przewidującą m.in. podniesienie unijnego celu zwiększenia efektywności energetycznej do 2030 r. w stosunku d0 2020 r. o 13% (obecnie wynosi on 9%).

Dywersyfikacja dostaw

Podstawowym narzędziem realizacji tego celu ma być unijna platforma energetyczna na rzecz dobrowolnych, wspólnych zakupów gazu, LNG i wodoru, utworzona na podstawie upoważnienia KE przez Radę Europejską. W zakresie celów planu REPowerEU, będzie ona służyć przede wszystkim do wspólnych zakupów gazu, poprzez identyfikację obowiązujących i wygasających umów długoterminowych oraz zawieranie nowych umów multilateralnych. Negocjacje i zawieranie umów na dostawy gazu w imieniu uczestniczących państw będą realizowane poprzez ogólny mechanizm dobrowolnych, wspólnych zakupów lub utworzone w tym celu regionalne grupy zadaniowe (z których pierwsza została powołana w 5 maja br. w Bułgarii). Inne planowane działania obejmują m.in. wprowadzenie mechanizmu i narzędzi informatycznych usprawniających rezerwację infrastruktury służącej do przywozu, przesyłu i magazynowania gazu.

Zastępowanie paliw kopalnych odnawialnymi źródłami energii

W ramach trzeciej, najbardziej rozbudowanej części planu REPowerEU wyróżniono m.in. następujące priorytety:

• Rozwój energetyki odnawialnej;
• Przyspieszenie wykorzystania wodoru;
• Zwiększenie produkcji i wykorzystania biometanu;
• Zmniejszanie zużycia paliw kopalnych w sektorach przemysłu i transportu, z których emisje trudno zredukować;
• Przyspieszenie wydawania pozwoleń i innowacji w sektorze energetyki odnawialnej (o czym szerzej w pkt IV poniżej).

Działania i cele proponowane przez KE obejmują:

• podwyższenie obowiązującego celu udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto z 32% w 2030 r. do 45%;
• zainstalowanie ponad 320 GW nowych instalacji fotowoltaicznych (PV) do 2025 r. i 600 GW do 2030 r.;
• podwojenie tempa wdrażania indywidualnych pomp ciepła (do 10 mln sztuk w ciągu najbliższych 5 lat);
• wytworzenie do 2030 r. 10 mln t wodoru odnawialnego i jego import w tej samej ilości;
• przedłożenie do konsultacji publicznych dwóch aktów delegowanych określających definicję i produkcję wodoru odnawialnego;
• zwiększenie zrównoważonej produkcji biometanu do 35 mld m³ do 2030 r. i wprowadzenie zachęt dla producentów biogazu i przetwarzania biogazu na biometan;
• większą elektryfikację przemysłu.

Zalecenie komisji w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty OZE

W planie REPowerEU wielokrotnie zaakcentowano konieczność przyspieszenia rozwoju energetyki odnawialnej w UE. Komisja zwróciła uwagę na znaczne bariery administracyjne (proceduralne), które powstrzymują ten rozwój. Dlatego równocześnie z ogłoszeniem planu, KE wydała zalecenie w sprawie przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii odnawialnej oraz ułatwienia zawierania umów zakupu energii elektrycznej.

Najważniejsze postulaty zawarte w zaleceniu KE to:

• zastosowanie możliwie najkorzystniejszych procedur administracyjnych w zakresie planowania, budowy i eksploatacji instalacji OZE oraz ich przyłączenia do sieci;
• kwalifikacja inwestycji OZE (i magazynów energii) jako leżących w nadrzędnym interesie publicznym i w interesie bezpieczeństwa publicznego;
• ustanowienie możliwie najkrótszych terminów administracyjnych dla budowy i eksploatacji instalacji OZE;
• ustalenie ram czasowych celem przeciwdziałania przewlekłości postępowań sądowych;
• ujednolicenie procedury administracyjnej wymagającej złożenia wielu wniosków (tzw. „jedno okienko” i inne metody integracji różnych postępowań) oraz umożliwienie składania kilku wniosków równocześnie zamiast sekwencyjnego składania wniosków;
• wprowadzenie w pełni cyfrowych procedur administracyjnych i komunikacji elektronicznej;
• określenie odpowiednich obszarów lądowych i morskich dla priorytetowej realizacji projektów dotyczących OZE (z wyłączeniem obszarów o wysokich walorach środowiskowych) i ograniczenie do niezbędnego minimum „stref wykluczenia” projektów OZE (np. poprzez kryterium odległości instalacji OZE od budynków mieszkalnych);
• uproszczenie wymogów dotyczących oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ);
• wdrożenie długoterminowego planowania rozwoju sieci energetycznych i inwestycji w te sieci zgodne z planowanym zwiększeniem zdolności produkcyjnych energii odnawialnej;
• ustanowienie uproszczonej procedury dla rozbudowy istniejących elektrowni (w tym OOŚ) i przyjęcie prostej procedury notyfikacyjnej o przyłączeniach do sieci w przypadkach, gdy nie przewiduje się wystąpienia znaczących niekorzystnych skutków środowiskowych lub społecznych;
• zastosowanie przez operatorów sieci: elektronicznej procedury w zakresie przyłączenia do sieci, informowania o zdolności przesyłowej (przyłączeniowej) sieci i umożliwienia wykorzystywania sieci przez elektrownie wykorzystujące różne, uzupełniające się technologie;
• usunięcie wszelkich barier administracyjnych lub rynkowych dla umów zakupu energii odnawialnych zawieranych przez przedsiębiorstwa i wdrożenie planów wsparcia dla takich umów.

Co 2 lata państwa członkowskie powinny przekazywać KE szczegółowe informacje na temat stanu wdrożenia zalecenia. Na podstawie przeglądu tych informacji KE może w przyszłości podjąć dalsze działania, w szczególności wystąpić z inicjatywą prawodawczą.

Finansowanie

Wdrożenie planu REPowerEU wymaga dodatkowych inwestycji w wysokości 210 mld EUR do 2027 r. (ponad środki potrzebne do realizacji celów pakietu „Gotowi na 55”). Działania przewidziane w planie mają być finansowane z: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, wspólnej polityki rolnej, środków z systemu ETS, planów odbudowy i zwiększania odporności (RRP), instrumentu "Łącząc Europę" Energia CEF i programu InvestEU.

KE postuluje skierowanie znacznych środków na przyspieszoną realizację projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania UE (PWZ; Projects of Common Interest) w zakresie połączeń międzysystemowych i infrastruktury energetycznej, a także rozbudowanie RRP o rozdziały zawierające nowe działania mające na celu realizację celów REPowerEU w zakresie dywersyfikacji dostaw energii i zmniejszenia zależności od paliw kopalnych.

Inwestycje realizujące cele planu REPowerEU będą mogły uzyskać pomoc publiczną. Planowane jest dostosowanie wytycznych w zakresie pomocy państwa i objęcie części z nich tzw. wyłączeniami blokowymi, czyli wyłączeniem z obowiązku notyfikacji KE.