Rozporządzenie (UE) 2023/1115 w sprawie wylesiania i degradacji lasów (EUDR)

Rozporządzenie EUDR [1] („EUDR” lub „Rozporządzenie”) ma na celu zminimalizowanie wpływu UE (i państw członkowskich) na wylesianie i degradację lasów na całym świecie. Rozporządzenie ma także przyczynić się do zmniejszenia wkładu UE w emisje gazów cieplarnianych i jej wpływu na globalną utratę różnorodności biologicznej.

Kogo dotyczy EUDR?

Rozporządzenie dotyczy wszystkich przedsiębiorców w UE, którzy (1) wprowadzają do obrotu w UE lub udostępniają na rynku unijnym (tj. np. sprzedają lub dystrybuują); (2) wywożą z UE albo (3) importują do UE wymienione w załączniku I do Rozporządzenia produkty (zwane w EUDR odnośnymi produktami), które zawierają, były karmione lub zostały wytworzone przy użyciu wymienionych poniżej towarów (zwanych w EUDR odnośnymi towarami):

Przed wprowadzeniem do obrotu, udostępnieniem na rynku unijnym, wywozem z UE lub importem do UE odnośnego produktu przedsiębiorca musi złożyć oświadczenie o należytej staranności (ONS; ang. due diligence statement (DDS)).

Składając ONS przedsiębiorca oświadcza, że zachował należytą staranność i nie stwierdził żadnego ryzyka lub stwierdził jedynie znikome ryzyko, że odnośny produkt (którego ONS dotyczy) jest niezgodny z art. 3 lit. a) lub b) EUDR, tj. że produkt ten:

a) nie powoduje wylesiania;

b) został wyprodukowany zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji.

Przedsiębiorca nie może wprowadzić danego odnośnego produktu do obrotu, udostępniać go na rynku unijnym, wywieźć go z UE lub importować do UE, jeżeli zachodzi choćby jedna z następujących przesłanek negatywnych:

a)odnośny produkt jest niezgodny z wymogami EUDR (tj. zawiera lub został wytworzony z wykorzystaniem odnośnych towarów wyprodukowanych w sposób powodujący wylesianie lub niezgodnie z przepisami kraju produkcji);

b)podczas przeprowadzania procedury należytej staranności wykazano istnienie znacznego ryzyka, że odnośny produkt jest niezgodny z wymogami EUDR;

c)przedsiębiorca nie był w stanie zachować należytej staranności lub złożyć ONS.

Przedłożenie ONS równoznaczne jest z przyjęciem odpowiedzialności za zgodność danego odnośnego produktu z EUDR.

Czym jest należyta staranność?

Należyta staranność w rozumieniu EUDR stanowi trzyetapowy proces, w ramach którego przedsiębiorca:

1. gromadzi informacje, dane i dokumenty potwierdzające, że dany odnośny produkt jest zgodny z EUDR. Informacje te obejmują m.in. dane geolokalizacyjne działek na których wyprodukowane zostały odnośne towary, które dany odnośny produkt zawiera lub z których został wytworzony oraz informacje o wszystkich podmiotach w łańcuchu dostaw;
2. dokonuje oceny ryzyka, w celu ustalenia, czy istnieje ryzyko, że dany odnośny produkt jest niezgodny z EUDR. Ocena ryzyka dokonywana jest w oparciu o kryteria wskazane w Rozporządzeniu, w tym m.in.:

• • klasyfikację kraju produkcji odnośnych towarów wg poziomu ryzyka (niski, standardowy, wysoki) [3];
  • obecność w kraju produkcji lasów pierwotnych lub ludności rdzennej;
  • istnienie roszczeń ludności rdzennej dotyczących użytkowania lub własności obszaru wykorzystywanego do produkcji odnośnych towarów;
  • powszechność wylesiania lub degradacji lasów w kraju produkcji;
  • złożoność i długość łańcucha dostaw, w tym liczbę etapów przetworzenia odnośnego produktu lub jego składników;

3) wdraża procedury i środki zmniejszania ryzyka – jeżeli przeprowadzona ocena ryzyka wskazuje, że istnieje ryzyko, które jest większe niż znikome, że dany odnośny produkt jest niezgodny z EUDR. Środki te mogą obejmować np. wymaganie od dostawcy odnośnego produktu lub odnośnych towarów dodatkowych informacji, danych lub dokumentów, a także przeprowadzenie niezależnych badań lub audytów.

System należytej staranności

Rozporządzenie wymaga od przedsiębiorców - w celu zachowania należytej staranności - wprowadzenia i regularnej aktualizacji zestawu procedur i środków służących zapewnieniu zgodności odnośnych produktów z EUDR, tj. systemu należytej staranności. System obejmuje zarówno działania prewencyjne, jak i bieżące zarządzanie ryzykiem. Powinien być zaprojektowany w sposób umożliwiający przedsiębiorstwu realizację obowiązków w zakresie należytej staranności w sposób ciągły oraz zapewniający stały dostęp do wszystkich kluczowych informacji dotyczących m.in.:

• pochodzenia odnośnych produktów i odnośnych towarów, które dany odnośny produkt zawiera lub z których został wytworzony (w tym danych geolokalizacyjnych działek);
• zgodności z przepisami kraju produkcji odnośnych towarów oraz wymogami w zakresie przeciwdziałania wylesianiu i degradacji lasów;
• identyfikacji dostawców i pozostałych podmiotów w łańcuchu dostaw.

W praktyce zapewnienie zgodności z EUDR może oznaczać konieczność wdrożenia w przedsiębiorstwie zmian organizacyjnych i technologicznych, takich jak:

• przebudowa procesów zakupowych i logistyki, tak by zapewniały pełną identyfikowalność każdego produktu objętego regulacją i jego składników – co stanowi istotne wyzwanie w sektorach o rozbudowanej strukturze dostaw (np. chemicznym, kosmetycznym czy spożywczym);
• zastosowanie narzędzi informatycznych umożliwiających (i ułatwiających) gromadzenie, zarządzanie i archiwizowanie danych niezbędnych do wypełnienia obowiązków wynikających z EUDR;
• utrzymywanie poszerzonych relacji z dostawcami (w szczególności spoza UE) w celu pozyskiwania danych źródłowych, zapewniania ich aktualności oraz wspierania tych dostawców w dostosowaniu się do wymogów Rozporządzenia.

Kontrola i sankcje

Każde z państw członkowskich zobowiązane jest do wyznaczenia właściwego organu, który będzie odpowiedzialny za nadzór nad wypełnianiem obowiązków wynikających z Rozporządzenia. Zgodnie z projektem ustawy wdrażającej EUDR w Polsce, właściwymi organami będą Inspekcja Ochrony Środowiska, Inspekcja Handlowa, Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz Inspekcja Weterynaryjna.

Państwa członkowskie mają również określić skuteczne i odstraszające kary za naruszenie obowiązków wynikających z Rozporządzenia, które powinny obejmować:

• grzywnę wynoszącą do 4% łącznego rocznego obrotu osiągniętego w całej Unii w roku finansowym poprzedzającym decyzję o nałożeniu grzywny;
• konfiskatę odnośnych produktów;
• konfiskatę dochodów uzyskanych z transakcji obejmujących odnośne produkty;
• czasowe wykluczenie na okres maksymalnie 12 miesięcy z procedur udzielania zamówień oraz z dostępu do finansowania publicznego, w tym procedur przetargowych, dotacji i koncesji;
• czasowy zakaz wprowadzania do obrotu lub udostępniania odnośnych towarów i odnośnych produktów na rynku lub wywozu odnośnych towarów i odnośnych produktów.

Stosowanie nowych przepisów

Przepisy rozporządzenia są stosowane bezpośrednio i nie wymagają transpozycji do polskiego porządku prawnego (z wyjątkiem regulacji dotyczących właściwych organów i sankcji). Rozporządzenie weszło w życie 29 czerwca 2023 r. i będzie zobowiązywać od:

• 30 grudnia 2025 r. – dla dużych i średnich przedsiębiorstw,
• 30 czerwca 2026 r. – dla przedsiębiorstw, które do dnia 31 grudnia 2020 r. były utworzone jako mikroprzedsiębiorstwa lub małe przedsiębiorstwa;
• z zastrzeżeniem, że w odniesieniu do drewna i produktów z drewna (objętych wcześniej Rozporządzeniem (UE) nr 995/2010[4]), obowiązki stosuje się co do zasady wobec wszystkich przedsiębiorstw już od 30 grudnia 2025 r., niezależnie od ich wielkości.

Możliwe opóźnienie stosowania?

Choć pojawiły się informacje, że Komisja Europejska rozważa opóźnienie rozpoczęcia stosowania Rozporządzenia, na dzień publikacji niniejszego alertu ostateczne stanowisko Komisji nie jest jeszcze znane, a ewentualna zmiana EUDR musi być uchwalona przez Parlament Europejski i Radę UE.

Więcej na ten temat oraz nasze rekomendacje co do dalszych działań znajdą Państwo TU.

Jak możemy pomóc?

Nasz Zespół ESG, liczący ponad 15 prawników, pomaga klientom w przygotowaniach do wdrożenia i bieżącej realizacji obowiązków wynikających z Rozporządzenia. Udzielamy wsparcia m.in. w:

• identyfikacji produktów objętych zakresem zastosowania Rozporządzenia oraz ich składników;
• analizie łańcucha dostaw i luk pomiędzy obecnie stosowanymi przez przedsiębiorcę praktykami, procedurami i dokumentacją a wymogami wynikającymi z EUDR;
• opracowaniu i wdrożeniu systemu należytej staranności, w tym w przygotowaniu wewnętrznych polityk, procedur i dokumentacji niezbędnych do spełnienia wymogów EUDR;
• przygotowaniu i przesyłaniu ONS zgodnie z wymogami technicznymi EUDR;
• opracowaniu zapisów umownych w relacjach z dostawcami z krajów trzecich zapewniających spełnienie wymogów Rozporządzenia, w tym w zakresie należytej staranności, a także regulujących kwestię odpowiedzialności kontraktowej dostawcy za dostarczenie nieprawdziwych lub błędnych informacji;
• szkoleniu zespołów we wszystkich kwestiach związanych z wdrożeniem i praktycznym stosowaniu EUDR.

Oferujemy także usługę ESG Hotline, w ramach której wspieramy przedsiębiorców ad hoc we wszystkich kwestiach związanych z Rozporządzeniem oraz innymi zagadnieniami z zakresu zrównoważonego rozwoju/ESG, które mogą powstać w toku bieżącej działalności.

Pobierz w wersji PDF

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010.

[2] Tabela zawiera jedynie wybrane przykłady odnośnych produktów. Należy zawsze zweryfikować aktualną treść Załącznika I do EUDR.

[3] Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1093 z dnia 22 maja 2025 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 w odniesieniu do wykazu krajów o niskim lub wysokim ryzyku produkcji odnośnych towarów powodujących niezgodność odnośnych produktów z art. 3 lit. a) (Dz. U. UE. L. z 2025 r. poz. 1093).

[4] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 995/2010 z dnia 20 października 2010 r. ustanawiające obowiązki podmiotów wprowadzających do obrotu drewno i produkty z drewna